Šta je vinska sorta grožđa?

Šta je vinska sorta grožđa? Postoje hiljade sorti grožđa koje se koriste za proizvodnju vina. Ogromna knjiga Jancis Robinson Wine Grapes navodi više od 1200, a ovo su samo one komercijalno važnije. Svi mi imamo instinktivnu ideju o tome šta je sorta vinskog grožđa, ali vrijedi detaljnije istražiti koncept. Dok istražujete vino, naići ćete i na raspravu o klonovima. Šta su samo klonovi? I kako su povezani sa sortama?

Šta je vinska sorta grožđa
Panonia, Sjeverovci (foto Mijatovic)

Osnovna definicija sorte je da su svi pojedinačni čokoti te sorti izvedene direktno ili indirektno iz jednog sijanca. Nove biljke se razmnožavaju reznicama ili kalemljenjima iz te izvorne matične biljke ili sa druge loze koja iz nje potiče. Stoga su sve pojedinačni čokoti određene sorte genetski identične jedna drugoj za gotovo sve njihove gene.

Šta je vinska sorta grožđa – Sijanci

Sjemenke grožđa, kao i sjemenke drugih biljaka, proizlaze iz polnog razmnožavanja. Stoga svaka sorta ima dva roditelja, iako neke sjemenke proizlaze iz samooprašivanja. U nekoliko milenijuma uzgoja grožđa nebrojeni milioni sjemenki grožđa postale su sijanci. Velika većina nije uzgojena. Sijanci su izuzetno promenljivi po svim sortnim karakteristikama. Samo mali broj sijanaca daje sortu.

Većina sorti nastala je prirodnim ukrštanjem gdje se polen širi s jedne biljke na drugu vjetrom ili insektima. Ovo ukršteno oprašivanje bilo je uobičajenije u prošlosti kada su se vinogradi često sastojali od nekoliko sorti presađenih, umjesto uređenijeg rasporeda danas, gdje se vinogradi sastoje od jedne sorte ili nekoliko blokova od kojih svaki sadrži samo jednu sortu. U posljednjih nekoliko vjekova sorte grožđa namjerno su uzgajane. Često je uzgojna namjera kombinovati dobre karakteristike dviju sorti u jednu novu sortu.

Na primjer, sorta Pinotage gaji se u Južnoj Africi, a dobijena je ukrštanjem sorte Pinot Noir i Cinsaut. Prvi roditelj izabran je zbog svoje sposobnosti da daje fina vina, drugi roditelj zbog sposobnosti da uspijeva u surovom vinogradarskom okruženju. U ovom slučaju plan je bio uspješan, ali možda bi hiljade sijanaca Pinot Noir X Cinsaut -a bile testirane i nađene prije nego što je eventualna matična biljka Pinotage identifikovana. Sve biljke sorte grožđa izvedene su direktno ili indirektno putem aseksualne reprodukcije iz jedne loze.

Sorte i klonovi

Dakle, njihovi genomi ili genetski sastavi vrlo su slični, zapravo gotovo identični, ali postoje vrlo male razlike. Ponekad te razlike mogu postati vrlo važne. Da bismo saznali kako dolazi do ovih razlika, moramo pogledati kako raste vinova loza (ili bilo koja druga biljka). Biljka raste formiranjem novih ćelija diobom ćelija. Geni u svakoj novoj ćeliji kopiraju se iz matične ćelije, ali kopiranje nije sasvim savršeno. Javljaju se male promjene koje se nazivaju mutacije. Dakle, sve ćelije biljke nemaju potpuno iste gene. Većinu mutacija ne primjećuje biljka, a kamoli vinogradar. No, neke mutacije mogu imati velike efekte.

Na primjer, u vinogradu u Langhorne Creek, čokot sorte Cabernet Sauvignon počeo je davati bobice boje bronze umjesto tamnih bobica. Došlo je do mutacije tako da su sve ćelije u tom kraku vinove loze nosile različit gen uključen u boju bobice grožđa. Kada su se reznice uzete za razmnožavanje novih biljaka, nove biljke su imale brončane bobice, a novi klon se zvao Malian. Kasnije je daljom mutacijom nastao bijeli klon po imenu Shalastin. Cleggett Wines sada proizvode i prodaju vina od ovih novih klonova. Sa stajališta potrošača, to su različite sorte, ali strogo govoreći, to su klonovi iste sorte – Cabernet Sauvignon.

Češće su mutacije koje uzrokuju nastanak novih klonova suptilnije od promjene boje bobica. Novi klon može biti bujniji u vinogradu, može biti otporan na bolesti ili mogu postojati malo drugačija jedinjenja u pokožici koja stvaraju bolju (ili lošiju) aromu i okuse u vinu koje se od njega proizvodi. Starije sorte i one koje su uzgajane u raznim vinogradarskim okruženjima imaju tendenciju da imaju mnogo više priznatih klonova, a klonovi su raznolikijih karakteristika.

Izvor: https://www.vinodiversity.com/. Naslov orginala: What is a wine grape variety? Objavljeno: by Dardy Higgs. Prevod: Dragutin Mijatović

Pogledati i: https://ovinu.info/rasprostranjenost-svjetskih-sorti-vinove-loze/