Vino u istoriji. Loše vino je imalo mnogo toga za reći u Oxfordu u 14. vijeku. Stuart Walton obilježava Dan Svete Skolastike osvrćući se gotovo 700 godina unazad na nasilni incident koji je započeo svađom oko kvaliteta vina u krčmi u centru grada, a završio se dvodnevnim krvavim neredima. Odnosi između grada i gospode u Oxford-u su istorijski bili napeti. Iznenadne neprijateljske tišine, mogle su zavladati pubom u centru grada kada bi lokalno stanovništvo čulo otmjene momke za stolom kako pričaju o biohemiji ili Foucault-u, još uvijek su bile prisutne 1980-ih, a vjerovatno i dalje. Bez redovnih ubilačkih napada na studente Univerziteta u srednjem vijeku, Univerzitet Cambridge možda nikada ne bi bio osnovan kao mirno utočište.
Događaj koji je odjeknuo kroz istoriju Oxforda i duge hronike engleskih nemira jesu neredi koji su izbili na dan Svete Skolastike 1355. godine. Sestra Svetog Benedikta, Skolastika, bila je italijanska časna sestra koja je umrla sredinom šestog vijeka nakon života provedenog u odanosti. Ona je zaštitnica i časnih sestara i obrazovnih institucija, a njen praznik se slavi 10. februara. Tog datuma, za vrijeme vladavine Edwarda III, izbili su nemiri u Oxfordu. Grupa naučnika uputila se u svoj uobičajeni lokal u Swindlestock Tavernu, na centralnoj raskrsnici danas poznatoj kao Carfax, kako bi uživala u ugodnom čitanju svojih knjiga.
Loše vino ima mnogo toga da kaže
Dvojica među njima, svećenici sa beneficijama iz župa u Devon-u i Somerset-u, izgleda da su odlučili da im se nudi loše vino. Kada su se obratili vinaru krčme, John de Croydon-u, zbog lošeg vina koje su pili, zahtijevali su nešto bolje. Croydon-ovo profesionalno dostojanstvo je bilo povrijeđeno. Kako se rasprava zahuktavala, a lokalno stanovništvo počelo pokazivati interes za raspravu, jedan od učenjaka, Roger de Chesterfield, mladi rektor Ipplepen-a, bacio je svoju čašu vina u Croydon-ovo lice. Među posjetiocima se prolomio gromoglasan hor prijekora, a mnogi će se kasnije zakleti da je bijesni sveštenik počeo tući Croydon-a po glavi svojom drvenom kriglom. Sami učenjaci, svjedočeći na istrazi o neredima, insistirali su da je bijesni Chesterfield samo bacio svoju čašu u opštem smjeru Croydon-ove glave, što je, čini se, pristojniji izraz uvrijeđenosti, koji priliči svešteniku crkve.
Cijela kompanija se sa oduševljenjem bacila na posao, a nastala buka se na kraju probila kroz vrata krčme i proširila na raskrsnicu. Neko je uletio u zvonik crkve Svetog Martina preko puta (sada Carfax Tower) i povukao konopac. Bolna zvona su pozvala stanovnike grada na hitan slučaj. U nekom neodređenom trenutku, masovna tuča se razvila u prave nerede, u kojima su hrabri farmeri, poljoprivrednici, tukli sve studente koje su mogli pronaći, dok je univerzitetski okrug ubrzo obezbijedio svoju jedinicu. Pribjegavalo se lukovima i strijelama.
Iako se čini da su nemiri donekle jenjavali do kraja dana 10., borbe su se nastavile ujutro 11., ali mnogo gore je tek trebalo doći. Kasnije tog dana, militantna horda, od oko 2.000 muškaraca iz okruga, od kojih su mnogi očigledno bili plaćeni za svoje usluge, stigla je da brani čast Oxforda od jadnih pretenzija naučnika.
Militantna horda
Studenti su se u strahu povukli u svoje sobe, iako je nekolicina pokušala zatvoriti gradska vrata kako bi spriječili svaki daljnji upad. Bilo bi uzaludno. Napadači su provalili u univerzitetske dvorane i studentske sobe, tukući i batinajući gdje god su stigli. Studenti su bili do bez svijesti pretučeni, grubo skalpirani i ostavljeni da umiru po akademskim gajevima. Neka od tijela su bačena na gomile đubrišta i septičke jame, a neka u rijeku. Ukupno, do trenutka kada se cijela stvar zaustavila trećeg dana, ubijeno je 62.
Slučajno se dogodilo da je vlasnik Swindlestock-a, John de Bereford, bio ujedno i gradonačelnik Oxforda. On je odjahao u Woodstock kako bi kralju, koji se slučajno tamo nalazio, uputi peticiju za ugušivanje nereda. Umjesto toga proglašen je jednim od glavnih krivaca. Edward ga je smijenio sa mjesta gradonačelnika i zatvorio u Marshalsea u Londonu. Svi za koje se moglo utvrditi da su učestvovali bili su podvrgnuti uzornoj kazni.
Kralj je zatim osudio gradske vlasti na simboličnu namet, prema kojoj su svake godine na dan Svete Skolastike morali ići u procesiju do crkve Svete Marije. Univerzitetske crkve u ulici High Street, i platiti kaznu od 62 penija, po jedan za svakog ubijenog studenta. U posebno osvetoljubivom detalju, gradonačelnik je morao nositi ogrlicu oko vrata. A tako poniženog okupljeni naučnici su ga ismijavali duž puta. Univerzitetskim vlastima su dodijeljena izvanredna ovlaštenja nad uslovima trgovine u gradu. Svaki novoizabrani gradonačelnik morao se zakleti da će podržavati suverena prava Univerziteta.
Vino u istoriji
Odluke kralja Edwarda nad građanima Oxforda ostalo je na snazi sve do 19. vijeka, kada su konačno pretvorene u ritualni crkveni obred. Pobuna je odavno prešla u legendu. Krčma Swindlestock sada je zgrada banke na uglu ulica Queen i St Aldates. Gravura na zidu bilježi njeno dugo postojanje, 1250-1709. Loše vino ima mnogo toga da kaže u svim vremenima/za sva vremena. Ali ako smo u iskušenju da se zapitamo da li je trag možda bio u imenu swindlers. Moramo se podsjetiti da se riječ “swindlers” (prevaranti) nije pojavila u engleskom jeziku sve do sredine 18. vijeka. “Swindlestock” je bio poljoprivredni alat za struganje lana. Treba napomenuti da je sveta Skolastika takođe svetica čiji se posredovanje koristi za smirivanje oluja. Godine 1355. spavala na poslu.
POGLEDATI I: https://ovinu.info/vino-je-prekrasno/
Stuart Walton: Wine in history: St Scholastica’s Day Wine Riot (Vino u istoriji: Vinska pobuna na Dan Svete Skolastike). Izvor: https://worldoffinewine.com/news-features/st-scholasticas-day-wine-riot? Objavljeno: 10.02.2026. Prevod i obrada teksta: Dragutin Mijatović
