Gouais Blanc – stara francuska sorta grožđa

grožđe nauka region sorta vinarstvo vino vinogradarstvo vinska kultura

Gouais Blanc. Sorta Chardonnay je prirodni hybrid sorti Gouais Blanc x Pinot. Gouais Blanc vjerovatno dolazi iz Francuske. Oko 180 sinonima svjedoče o starosti i širokoj rasprostranjenosti ove sorte.

Gouais Blanc

Iako se čini da ima sinonime ili morfološke sličnosti, sortu ne treba miješati sa sortama Orléans (Hartheunian) ili Ranfol. Brojne sorte grožđa sa dijelom imena “Heunisch” nisu sve međusobno povezane. Većina ih više nije značajna i nalazi se samo među sortama iz istorijskih razloga.

Porijeklo imena sorte – Heunisch / Gouais Blanc

Sorta Gouais Blanc (Francuska) genetski je identična sorti White Heunisch (Njemačka), iako je razvoj sorti bio različit. Mnogi sinonimi korišteni su djelimično “crisscross” za nekoliko sorti Heunisch. Njemačko ime Heunisch potiče iz ranog srednjeg vijeka i navodno se prvi put spominje u 11. vijeku kao “hunisce druben”. Vezana je za Hune i predpostavlja se da su je oni i donijeli u Evropu. Međutim, ovu je hipotezu teško dokazati. Mnogo vjekova izrazi “Heunisch” (“grubo”) i “Fränkisch” (“fino”) bili su jedina oznaka vina ili kvaliteta i nisu se odnosili na određenu sortu. Pouzdano se spominje 1546. godine u čuvenom “Kreütter Buch” (Hieronymus Bock, 1498 – 1554).

Gouais Blanc

Postoje mnoge hipoteze o porijeklu francuskog imena. Najizglednije je po imenima sela, pri čemu su moguća sljedeća: Gouaix (Seine-et-Marne), Gouais-les-Saint-Bris (Yonne), Gouex (Vienne) ili Goix (Nièvre). Sva četiri departmana nalaze se na centralnom sjeveru Francuske. Stoga, najvjerovatnija teorija porijekla pretpostavlja da je sorta takođe nastala ovdje, a zatim se proširila širom Evrope. To je 1903. godine pretpostavio i ampelograf Adrien Berget, koji se intenzivno bavio istraživanjem ove francuske sorte. Druga hipoteza naziva je izvod iz “gou”, pogrdnog dijalektskog izraza za jednostavni kvalitet vina.

Gouais Blanc ili Heunisch jedna je od najvažnijih vodećih sorti. Sorta je svoje gene prenijela u brojnim prirodnim ukrštanjima. Ampelograf Thierry Lacombe identifikovao je više od 100 direktnih potomaka (vinogradu Domaine de Vassal u Montpellier) u opsežnim DNK analizama. Ovo je sorti donijelo nadimak “Casanova od grožđa“. Oko 80 njih potiče sa francuskog tla, što takođe govori o francuskom porijeklu. Ostalo dolazi iz zemalja Bulgaria, Germany, Georgia, Greece, Moldavia, Austria, Switzerland, Serbia, Slovenia, Czech Republic i Hungary. Daleko najčešći partneri u ukrštanju bile su sorte Pinot (Blanc, Gris ili Noir), samo sa ove tri sorte stvoreno je više od 30 novih potomaka.

Karakteristike sorte Gouais Blanc

Sorta je srednjeg vremena dozrijevanja, vrlo produktivna, otporna je na mraz, ali osjetljiva na botrytis. Veliki grozdovi i sočne bobice učinile su sortu veoma popularnom kao grožđe za jelo. Zbog probavnog i laksativnog djelovanja nazvan je “Bettschisser”, “Laxiertraube” ili “Scheißtraube”. Daje jednostavna, kiselinski naglašena bijela vina sa aromama zelenih jabuka i krušaka.

Poznata mističarka Hildegard von Bingen (1098-1179) već je u 12. vijeku napisala “da frankonsko jako vino čini da krv ključa i da se zato mora miješati sa vodom, dok to nije potrebno sa Hunnish prirodno vodenastim vinom”. Sorta, koja je izuzetno cijenjena zbog bogatog roda, pouzdano je punila bačve i stoga se smatra “istoriskim prenosnikom mase”.

Porijeklo i pojava sorte

Hipoteza da ju je car Probus (232-282) posadio u Dalmaciji i odatle je proširio malo je vjerovatna zbog nedostatka potomaka u Hrvatskoj. Druge hipoteze pretpostavljaju porijeklo iz Istočne Evrope (Mađarska) ili Gruzije ili Kavkaza. Sorta je već bila raširena u ranom srednjem vijeku pod bezbroj imena. Pojava sorte dokumentovana je od istoka prema zapadu u Czech Republic (Bohemia, Moravia), HungarySloveniaCroatiaAustria (Habsburg Empire), Italy (South Tyrol), Switzerland (gdje se spominje u Valais-u još 1540. pod imenom ”Gewess”), Germany i France (posebno na sjeveroistoku). 

Tamo se često uzgajala zajedno sa sortama Pinot i Traminac (Savagnin Blanc). To je i razlog brojnih potomaka ovih sorti. Zbog lošeg kvaliteta vina, Gouais Blanc i Elbling su kasnije opsežno očišćeni i zamijenjeni frankovskim sortama. Izvanredno otkriće 2003. godine izazvalo je veliku pomutnju u stručnim krugovima. Dva biologa Andreas Jung i dr. Erika Dettweiler (Maul) sa Instituta Geilweilerhof (Palatinat) otkrila su četiri istorijska do 400 godina stara vinograda u komunama Handschuhsheim, Dossenheim, Rohrbach i Leimen (Baden) sa bogatstvom sorti grožđa koje su postale izuzetno rijetke.

Među njima je bio i White Heunisch iz Leimen Gewann “Schrecken”. Vinarija Georg Breuer u regionu Rheingau zasadila je ovu sortu u malim količinama i proizvodila vino od nje. Postoje i druge male zalihe u Francuskoj (Savoy). U Švajcarskoj su iz grožđa ove sorte cijedili vodu. U Italiji (Pijemont) je nalazimo pod imenima Liseiret i Preveiral. U Austriji postoji nekoliko čokota u muzeju vinove loze Franz Leth (Wagram, Donja Austrija).

Pogledati i: https://ovinu.info/sorta-chardonnay/

Izvor: https://glossary.wein.plus/. Naslov Orginala: Gouais Blanc. Prevod: Dragutin Mijatović

Sources:

Wine Grapes / J. Robinson, J. Harding, J. Vouillamoz / Penguin Books Ltd. 2012
Dr. Erika Maul – Julius Kühn Institute (Institute for Vine Breeding Geilweilerhof/Pfalz)
Grapes and leaves: Ursula Brühl, Doris Schneider, Julius Kühn Institute (JKI)