Folijarni simptomi nedostatka mineralnih hraniva. Stara izreka, slika vrijedi hiljadu riječi, svakako se odnosi na oštećeno lišće vinove loze (https://ovinu.info/upravljanje-vinogradima-prije-cvjetanja/). Ipak, opisivanje oštećenja lišća riječima često je potrebno za rukovodioca vinograda da razgovara sa savjetnicima za proizvodnju grožđa i drugima o stanju svojih čokota. U ovom tekstu ćemo ispitati neke principe za identifikaciju vidljivih problema sa nedostatcima mineralnih hraniva i pojmove koji će nam pomoći u opisivanju uočene štete.
Rani i blagi simptomi nedostatka nekih makronutrijenata, kao što su azot i fosfor (https://lodigrowers.com/post-bloom-vineyard-management/) i viškovi, kao što su natrijum i hlor, pojavljuju se kao spor rast izdanaka i smanjen razvoj krošnji. Često su ovi rani i blagi simptomi suptilni i prolaze nezapaženo. Kako nedostaci i toksičnost postaju sve ozbiljniji, razvijaju se različiti simptomi koji se lako uoče. Ovi simptomi su rezultat poremećenog metabolizma, što naravno ugrožava zdravlje i produktivnost vinove loze.
Jasniji pregled tabela pogledati u orginalnom članku: https://lodigrowers.com/foliar-symptoms-of-mineral-nutrient-problems/
Tri glavna faktora karakteriziraju simptome nedostatka i toksičnosti: vrijeme pojave, položaj oštećenih organa na izdancima, te vrsta, uzorak, a na listovima i boja oštećenja (tabele 1A i 1B) (https://ovinu.info/identifikacija-nedostatka-elemenata-ishrane/). Posebna kombinacija ovih faktora odražava funkciju mineralnog elementa unutar vinove loze i koliko se lako kreće od starijih do mlađih tkiva izdanaka, odnosno njegovu unutrašnju pokretljivost.
Vrijeme pojave folijarnih simptoma
Simptomi nedostatka nekih hranljivih materije, kao što su azot i željezo, mogu se pojaviti u bilo koje vrijeme tokom vegetacije. Drugi se pojavljuju tokom perioda velike potražnje u razvoju folijarnog tkiva za hranljivim materijama u nedostatku, kao što je period sazrijevanja potražnje za kalijumom u bobicama. Simptomi mineralne toksičnosti obično postaju očigledni sredinom sezone, nakon što se vlaga u tlu od zimskih kiša iscrpi i potencijalno toksični minerali postanu koncentrisani u rastvoru tla i u biljnim tkivima.
Prije cvjetanja, ponekad se pojavljuju folijarni simptomi nedostatka cinka, posebno za vinograde na pjeskovitim tlima izvedenim iz mineralnih materijala ispranih iz tla Sierra Nevade. Rani sezonski simptomi nedostatka kalijuma i bora mogu se javiti i u vinogradima, ali oni su obično prolazni i odgovaraju kratkim periodima ograničenog unosa nutrienta iz tla. Privremeni simptomi nedostatka bora u ranoj sezoni, takođe poznati kao Barnes Effect, su vrlo različiti, sa izuzetno zakržljalim izdancima koji imaju vrlo male listove, vrlo kratke internodije i blijede pupoljke i vrhove (foto 1).
Simptomi nedostatka nekoliko mineralnih hranljivih materija postaju očigledni nakon cvjetanja. To uključuje oštećenje lišća zbog nedostatka fosfora, kalijuma i magnezijuma. Tokom istog perioda, može doći do lošeg ili izmijenjenog zametanja bobica zbog nedostatka fosfora, cinka, bora, molibdena i drugih elemenata.
Položaj simptoma lista na izdancima
Nedostatak fosfora, magnezijuma i mangana izaziva simptome na starijim listovima vinove loze u blizini baze izdanaka (tj. bazalnih listova). Nasuprot tome, željezo i cink, koji imaju ograničenu pokretljivost u izdancima vinove loze, obično uzrokuju simptome nedostatka u mladim, apikalnim tkivima izdanaka. Neke hranljive materije, koje obično postaju deficitarne tokom sredine sezone, imaju tendenciju da razviju simptome na starijim listovima nekoliko čvorova iznad baze izdanka i bliže sredini izdanka. To uključuje kalijum i bor.
Tip i obrazac folijarnog oštećenja – čvrsta hloroza
Većina mineralnih hranljivih sastojaka inducira specifično bojenje lisnih tkiva, a ponekad kada su nedostaci ozbiljni, bojenje je povezano sa određenim obrascima mrtvih (nekrotičnih) tkiva. Najčešći tip coloringa je žutilo (hloroza). Srećom, postoje bitne razlike između tipova hloroze lišća zbog određenih nedostataka. Neke od ovih razlika su rezultat specifičnog fiziološkog uticaja nedostatka, kao što je inhibirana sinteza hlorofila ili nakupljanje škroba u lišću.
Iako simptomi počinju na starijim listovima,nedostatak azota obično prolazi nezapaženo sve dok većina lišća na zahvaćenim lozama ne izgleda jednako blijedo ili hlorotično (foto 2). Vjerovatno je da nedostatak sumpora i molibdena ima slične efekte na krošnje vinove loze.
Nedostatak kalijuma uzrokuje da lisna tkiva između glavnih (primarnih i sekundarnih) nerava na listovima srednjih izdanaka izblijede od zelene do žute, često počevši od vanjskih rubova (ivica) listova (foto 3A). Kako se ozbiljnost nedostatka kalijuma pogoršava, tako se povećava i intenzitet izblijedjelog izgleda. U najtežim slučajevima, izblijedjela hloroza se proteže preko većeg dijela lista, a mrlje hlorotičnog tkiva izumiru (foto 3B).
Folijarni simptomi nedostatka mineralnih hraniva
Kasno u vegetacijskoj sezoni, kada je opterećenje rodom visoko ili je snabdijevenost kalijumom vrlo niska, listovi na apikalnim krajevima izdanaka ispoljavaju tipičnu izblijedjelu hlorozu. Jer se visoko pokretni kalijum odvlači od njih u bobice (foto 3C). U isto vrijeme, rubovi hlorotičnih apikalnih listova mogu se savijati prema dolje.
Dvije vrste nedostataka uzrokuju da lišće razvije kremastu ili bjelkastu hlorozu. Nedostatak željeza uzrokuje da tkiva između nerava na listovima na apikalnim krajevima izdanaka u početku požute, a kasnije postanu kremasti (foto 4A i 4B). U teškim slučajevima, mrlje na nekim hlorotičnim tkivima lista kojima nedostaje željezo odumiru (foto 4C).
Simptomi nedostatka magnezijuma počinju kao gotovo čvrsta kremasta hloroza na rubovima bazalnih listova. Kako nedostatak postaje ozbiljniji, hloroza se širi prema unutra između sekundarnih nerava u širokim vrhovima (zubati oblik) i rubovi listova odumiru (foto 5). Hlorotična područja na listovima nekih sorti sa crnim bobicama (red-fruited varieties) kojima nedostaje magnezijum mogu pocrvenjeti.
Nedostatak fosfora izaziva simptome sa sličnim deformisanim (dentiformnim) obrascem na bazalnim listovima. U stvari, simptomi nedostatka magnezijuma su ponekad prvi vidljivi simptomi nedostatka fosfora, jer drugi (P) izaziva prvi (Mg). U kratkom roku, hloroza postaje više izblijedjela, žuta na bijelim sortama, a na crvenim sortama, lisna tkiva brzo postaju tamnocrvena (foto 6).
Tip i obrazac folijarnog oštećenja – pjegava hloroza
Nekoliko nedostataka mikronutrijenata izaziva pjegavu ili mrljastu (pjegavu) hlorozu na internervnim tkivima listova. Lisni simptomi nedostatka mangana počinju kao izblijedjele, pomalo prozirne hlorotične mrlje okružene zelenim tkivom u zonama između primarnih sekundarnih nerava (foto 7A). Zapravo, zbog izblijedjele prirode hloroze, rani simptomi nedostatka mangana lako se brkaju sa simptomima nedostatka kalijuma. Međutim, simptomi nedostatka mangana javljaju se na bazalnim listovima na sjenovitim stranama krošnji. Dok se simptomi nedostatka kalijuma javljaju uglavnom na srednjim listovima izdanaka na sunčanim stranama krošnji. Kako se simptomi nedostatka mangana pojačavaju, mrlje se spajaju i šire prema unutra kako bi se stvorio prepoznatljiv obrazac nalik ribljoj kosti (foto 7B).
Simptomi nedostatka cinka pojavljuju se kao široke mrlje između nerava. Takvi simptomi su najčešći na mladim, neobično malim i deformisanim listovima na apikalnim krajevima izdanaka, ali se mogu razviti i na starijim listovima (foto 8).
Simptomi nedostatka bora u početku se pojavljuju kao pjegava izblijedjela hloroza na internervnim tkivima starijih listova. Ali mrlje brzo postaju izrazito kremasto žute (foto 9A), a na crnim sortama mogu uključivati crveni centar. U teškim slučajevima, mrlje se spajaju, a neka hlorotična tkiva umiru (foto 9B). Na nekim sortama (npr. Barbera), vrhovi izdanaka na vinovoj lozi sa teškim nedostatkom bora izumiru.
Tip i obrazac folijarnog oštećenja – zaostajanje u razvoju
Neki nedostaci narušavaju širenje folijarnog tkiva, što rezultira zakržljalim izdancima sa kratkim internodijama i malim listovima. Privremeni nedostatak bora spomenut je jedan primjer (foto 1). Nedostatak cinka je još jedan (foto 8A). Nedostatak bakra može imati slične efekte..
Tip i obrazac folijarnog oštećenja – bobice
Kao što je gore spomenuto, nedostatak fosfora, cinka, bora i molibdena utiče na grožđe kao i na lišće. Važno je da su njihovi nedostaci očigledni kao loše zametanje bobica i rastresiti grozdovi (foto 6B). S nedostatkom cinka, neke bobice se začinju, ali se ne razvijaju normalno što rezultira nizom veličina bobica, od kojih neke ostaju zelene. Grozdovi sa nedostatkom bora mogu proizvesti male, bundeve (oblate) bobice (foto 9A). Ozbiljni nedostaci željeza takođe mogu smanjiti zametanje bobica, kao i nedostatak kalcijuma i bakra. Efekti željeza na grožđe, međutim, su ograničeni u pojavljivanju, a efekti kalcijuma i bakra nisu dokumentovani nekim regionima.
Tipi obrazac folijarnog oštećenja – toksičnosti
Ekstremne koncentracije bilo kojeg mineralnog hranivog sastojka će imati negativne efekte na vinovu lozu. A sa prekomjernim mikronutrijentima, postoji visok rizik od toksičnosti. Srećom, za većinu minerala takve okolnosti su rijetke. Postoji, međutim, nekoliko važnih izuzetaka. To uključuje hlorid, natrijum i bor.
Razvoj toksičnosti hlorida i natrijuma je tipičan za rastvorljive i pokretne minerale koji su prisutni u višku u zemljištu. Lako se kreću prema gore kroz vinovu lozu i idu što dalje mogu unutar izdanaka. Njihova konačna odredišta su rubovi lišća. Tamo se akumuliraju i nakon dostizanja toksičnih nivoa, tkivo umire (foto 10). Budući da obje mineralne toksičnosti slijede njegov obrazac. Stvarni mineral koji uzrokuje toksičnost (natrijum i / ili hlorid/hlor) može se uočiti samo kroz laboratorijsku analizu.
Bor slijedi donekle drugačiji redoslijed u razvoju toksičnosti. Simptomi se prvo pojavljuju kao uska traka tamnocrvenih mrlja na rubovima odraslih listova koje se kasnije spajaju i odumiru kako se toksičnost pojačava (foto 11A). Toksičnost bora može uticati i na mlade listove, uzrokujući njihovo savijanje dok nastavljaju rasti nakon što rubovi odumru (foto 11B).
Zaključak – Folijarni simptomi nedostatka mineralnih hraniva
Ukratko, bilo da se radi o nedostatku ili toksičnosti, ključno je prepoznati kada, gdje i kako se pojavljuju folijarni simptomi. Da biste ih opisali, razmotrite vrstu/tip, uzorak, boju i lokaciju oštećenja folijarnog tkiva. Da biste ih potvrdili, sakupite liske lista i pošaljite ih na laboratorijsku analizu. Da biste smanjili njihove negativne učinke na zdravlje vinove loze, osjetljivost na bolesti i stres. Prinos grožđa, kvalitet grožđa i profitabilnost vinograda, ispravite ih što je prije moguće.
Stan Grant: Foliar Symptoms Of Mineral Nutrient Problems (Folijarni simptomi problema sa mineralnim hranljivim materijama-Folijarni simptomi nedostatka mineralnih hraniva). Izvor: https://lodigrowers.com/. Objavljeno: 29.03.2020. Prevod i obrada teksta: Dragutin Mijatović
